Efes Ören Yeri'nin kuzey kesiminde, antik limana yakın bir noktada bulunan Meryem Kilisesi, Hristiyanlık tarihinin kritik dönemeçlerinden birine tanıklık etmiş bir yapı. Birden fazla önemli kilise toplantısına ev sahipliği yaptığına inanıldığı için Konsil Kilisesi ya da Konsiller Kilisesi adıyla da anılıyor. Bülbül Dağı'ndaki Meryem Ana Evi ile karıştırılmaması gerekiyor; bu yapı ören yerinin içindeki antik bir kilise.
Tarihçe
Kilise, Olympieion (Hadrianus Olympios Tapınağı) alanının güney stoası üzerine inşa edildi. Arkeolojik çalışmalar, yapının 3. yüzyılda terk edilmiş bir Roma yapısının, 'Müzler Salonu' olarak anılan binanın kalıntıları üzerinde yükseldiğini ortaya koydu. Kilisenin 5. yüzyılın başlarında yapıldığı düşünülüyor ve 500'lü yıllar civarında anıtsal bir katedrale dönüştürülerek genişletildi. Tanrı'nın annesi (Theotokos) Meryem'e adanmış bilinen en erken kiliselerden biri olarak kabul ediliyor.
431 Efes Konsili
Yapıyı ünlü kılan olay, MS 431'de burada toplanan Birinci Efes Konsili, yani Üçüncü Ekümenik Konsil. Konsil, İstanbul Patriği Nestorius'un öğretileri üzerine toplandı; Nestorius mahkûm edildi ve Meryem'in 'Tanrı'yı doğuran' anlamına gelen Theotokos unvanı kabul edildi. Bu karar, Hristiyan teolojisinin sonraki yüzyıllarını derinden etkiledi. Kilisenin bulunduğu yer, Efes'in liman bölgesine yakınlığıyla da dikkat çekiyor. Antik dönemde denizden gelen hacıların ve din adamlarının kente ilk ulaştığı noktalardan birine yakın olan yapı, bu konumuyla kentin dinî hayatındaki merkezî rolünü de yansıtıyor. Konsil kararlarının ardından Efes, Meryem kültünün önemli merkezlerinden biri olarak anılmaya devam etti. Bu nedenle kilise, inanç turizmi rotasının ayrılmaz bir parçası.
Neler görülür?
Selçuk Belediyesi'nin verdiği bilgilere göre üç nefli piskoposluk bazilikası yaklaşık 145 metre uzunluğunda ve 30 metre genişliğindeydi. Bugün yapının apsis kalıntıları ve ayaktaki payeleri, planını okumayı kolaylaştırıyor. Kilise zaman içinde pek çok değişiklik geçirdi; en geç 7. yüzyılda piskoposluk makamı Ayasuluk Tepesi'ndeki St. Jean Bazilikası'na taşındı, Meryem Kilisesi ise Orta Çağ'da mezarlık olarak kullanılmaya devam etti.
Nasıl gidilir ve ziyaret ipuçları
Kilise, Efes Ören Yeri sınırları içinde, alt gişeye yakın konumda yer alıyor ve ören yeri biletiyle ziyaret edilebiliyor. Ana güzergâhın biraz dışında kaldığı için pek çok grup turunda atlanabiliyor; alt gişeden girdikten sonra yönlendirme tabelalarını takip ederek kısa bir yürüyüşle ulaşabilirsiniz. Kalabalıktan uzak, sakin bir duraktır. Güncel ziyaret saatleri ve ücretler için Efes Müzesi Müdürlüğü'nü ve muze.gov.tr'yi kontrol edin. Ören yerinin kuzey ucunda kaldığı için, Meryem Kilisesi'ni gezinin başında ya da sonunda plana eklemek yürüme mesafesini azaltır. Yaz aylarında gölge az olduğundan şapka ve su bulundurun.