Efes Antik Kenti'ne gelen hemen herkesin fotoğraf karesinde yer alan Celsus Kütüphanesi, antik dünyanın en tanınmış kütüphane yapılarından biri. İki katlı görünen görkemli mermer cephesiyle Efes'in adeta kartpostalı haline gelen yapı, Selçuk ilçesindeki ören yerinin alt kesiminde, Kuretler Caddesi'nin bittiği noktada yükseliyor.
Tarihçe
Kütüphane, Asya eyaletinin eski valisi (prokonsülü) Tiberius Julius Celsus Polemaeanus'un anısına, oğlu Tiberius Julius Aquila Polemaeanus tarafından yaptırıldı. İnşaatın MS 2. yüzyılın başlarında, 110'lu yıllarda başladığı ve Aquila'nın ölümünden sonra, İmparator Hadrianus döneminde tamamlandığı kabul ediliyor; yapı genellikle MS 125 civarına tarihleniyor. Kütüphane aynı zamanda bir anıt mezar işlevi görüyordu: Celsus, yapının altındaki mezar odasında süslü bir mermer lahit içine gömüldü. Yapı, Roma döneminde kentlerin ileri gelenlerinin kamuya armağan ettiği anıtsal binaların tipik bir örneği. Kütüphanenin, hem bir bilgi merkezi hem de bir aile anıtı olarak tasarlanması, dönemin zengin ailelerinin kent hayatındaki görünürlüğünü nasıl önemsediğini gösteriyor. İçerideki okuma salonunun yaklaşık 180 metrekare olduğu hesaplanıyor; tomarların duvarlardaki nişlerde saklandığı düşünülüyor.
Kaynaklara göre kütüphanede 12 bin ile 14 bin arasında parşömen tomarı bulunuyordu. Okuma salonunun içi MS 262 yılında çıkan bir yangında zarar gördü; yangının bir depremden mi yoksa Got akınından mı kaynaklandığı kesin değil. Cephe ise 10. ya da 11. yüzyılda yaşanan bir depremle yıkıldı.
Cephe nasıl ayağa kalktı?
Bugün gördüğümüz cephe, 1970–1978 yılları arasında Alman arkeolog Volker Michael Strocka öncülüğünde, büyük ölçüde özgün parçalar kullanılarak yeniden ayağa kaldırıldı. Yalnızca cephe yeniden kuruldu; yapının iç kısmı açık alan olarak duruyor. Cephedeki nişlerde Bilgelik (Sophia), Bilim (Episteme), Akıl (Ennoia) ve Erdem (Arete) kavramlarını simgeleyen dört kadın heykeli yer alıyor. Yerindeki heykeller kopyadır; bazı özgün mimari parçalar Viyana ve İstanbul'daki müzelerde korunuyor.
Neler görülür?
Kütüphanenin hemen yanında, Ticaret Agorası'na açılan Mazeus ve Mithridates Kapısı bulunuyor. Cephenin önündeki meydan, Kuretler Caddesi'nden aşağı inen ziyaretçilerin toplandığı yer olduğu için gün içinde oldukça kalabalık olabiliyor. Merdivenlerden çıkıp cepheye yakından bakarak sütun başlıklarındaki ve friz üzerindeki işçiliği inceleyebilirsiniz.
Nasıl gidilir ve ziyaret ipuçları
Celsus Kütüphanesi, Efes Ören Yeri'nin içinde yer alıyor ve ören yeri biletiyle görülebiliyor. Ören yerinin alt ve üst olmak üzere iki gişesi bulunuyor; üst gişeden girip Kuretler Caddesi boyunca aşağı yürüyerek kütüphaneye ulaşmak, yokuş aşağı ilerlediğiniz için daha rahat bir rota. Selçuk merkezinden ören yerine taksi, dolmuş ya da özel araçla kısa sürede ulaşılabiliyor. Fotoğraf için sabahın erken saatleri hem ışık hem de kalabalık açısından avantajlı. Güncel ziyaret saatleri ve ücretler için Efes Müzesi Müdürlüğü'nün ve muze.gov.tr'nin sayfalarını kontrol edin.