Efes denince akla ilk olarak Roma dönemi mermer caddeleri gelse de bölgenin hikâyesi çok daha eskiye uzanıyor. Efes Antik Kenti'nin yaklaşık 1 kilometre güneydoğusunda bulunan Çukuriçi Höyük, araştırmacılara göre Efes bölgesinin yaklaşık 9 bin yıl önce başlayan en eski yerleşimi. Höyük, UNESCO Dünya Mirası Listesi'ndeki Efes alanının dört bileşeninden biri.
Tarihçe
Kazılar, höyükte üst üste gelen on üç yerleşim katı ortaya koydu. İlk yerleşim Neolitik döneme, MÖ 7. binyıla (yaklaşık MÖ 6700–6000) tarihleniyor. Uzun bir aradan sonra alan MÖ 4. binyılın ikinci yarısında, Kalkolitik dönemde yeniden iskân edildi. Yerleşim İlk Tunç Çağı'nda da sürdü ve yaklaşık MÖ 2800–2750 civarında sona erdi. Höyük kurulduğu dönemde bir deniz lagününün kıyısında yer alıyordu.
Kazılar ve buluntular
Alanda 1995 ve 2006 yıllarında kurtarma kazıları yapıldı. Sistemli kazılar ise 2007–2016 yılları arasında Barbara Horejs başkanlığında, Avusturya Bilim Fonu ve Avrupa Araştırma Konseyi'nin 'Prehistorik Anadolu' projesi desteğiyle yürütüldü. Kazılarda yaklaşık 300 kilometre uzaklıktaki Melos (Milos) adasından getirilmiş obsidyen dilgilerden oluşan bir depo bulundu. Yaklaşık 50 metal işleme fırını, höyüğün uzmanlaşmış bir bakır ve tunç üretim merkezi olduğunu gösteriyor. Dokumacılık ve balıkçılığa dair izler de yerleşimdeki zanaat çeşitliliğini ortaya koyuyor.
Neden önemli?
Çukuriçi Höyük, Neolitik yaşamın Anadolu'dan Ege'ye yayılması ve Tunç Çağı'ndaki kültürel dönüşümler hakkında önemli veriler sunuyor. Efes'in yalnızca bir Roma kenti değil, binlerce yıllık kesintisiz bir yerleşim alanı olduğunu gösteren en güçlü kanıtlardan biri bu höyük. Efes'in Dünya Mirası alanı; Çukuriçi Höyük, Ayasuluk Tepesi, Efes Antik Kenti ve Meryem Ana Evi olmak üzere dört bileşenden oluşuyor. Höyükte ortaya çıkan veriler, bugün deniz kıyısından kilometrelerce içeride kalan Efes düzlüğünün binlerce yıl içinde nasıl değiştiğini de anlamamıza yardımcı oluyor. Kıyı çizgisinin zamanla ilerlemesi, yerleşimlerin yer değiştirmesinde önemli bir rol oynadı. Çukuriçi, Efes'i ziyaret edenlere kentin Roma döneminden çok önce başlayan köklü geçmişini hatırlatan, sessiz ama önemli bir tanık.
Ziyaret ipuçları
Çukuriçi Höyük, Efes Ören Yeri gibi düzenli bir ziyaretçi güzergâhına sahip bir alan değil; bir arkeolojik kazı alanı olarak korunuyor. Alana girişin mümkün olup olmadığını ve güncel ziyaret koşullarını Efes Müzesi Müdürlüğü'nden öğrenmeniz önerilir. Höyükte bulunan eserler ve bölgenin tarih öncesi dönemi hakkında daha fazla bilgi için Selçuk'taki Efes Müzesi ile Selçuk Efes Kent Belleği'ni de rotanıza ekleyebilirsiniz.