Kuşadası merkezinin yaklaşık 8 kilometre güneyinde, denize doğru uzanan bir höyüğün üzerinde yükselen Kadıkalesi, antik kaynaklarda Anaia adıyla bilinen yerleşimin kalesidir. Sisam (Samos) Boğazı'nı kontrol eden konumu, burayı yüzyıllar boyunca Ege deniz ticaretinin önemli duraklarından biri yapmıştır.
Tarihçe
Kazılarda ele geçen seramikler, alandaki ilk yerleşimin Geç Kalkolitik Çağ'a, yani yaklaşık 6 bin yıl öncesine uzandığını gösteriyor. Tunç Çağları, Arkaik, Klasik, Hellenistik ve Roma dönemlerine ait katmanların ardından Anaia, Bizans döneminde piskoposluk merkezi oldu. Bugün görülen surların 12. yüzyılda Komnenoslar döneminde inşa edildiği, 1204-1261 arasındaki Laskaris döneminde ise yeniden düzenlendiği biliniyor. Kale, 14. yüzyılın başlarında kesin olarak Türk hâkimiyetine geçti.
Kazılar, buluntular ve UNESCO
Alanda ilk bilimsel inceleme 1961'de W. Müller-Wiener tarafından yapıldı. Sistemli kazılar 2001'de Ege Üniversitesi ile Kuşadası Belediyesi iş birliğinde Prof. Dr. Zeynep Mercangöz başkanlığında başladı; çalışmalar günümüzde Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi'nden Doç. Dr. Suna Çağaptay başkanlığında sürüyor. 2005'ten itibaren ortaya çıkarılan bazilikal planlı kilise ve manastır kompleksi, şapel, vaftizhane ve sütun başlıklı dört bölmeli sarnıç alanın en dikkat çekici yapıları arasında. Buluntuların bir bölümü Aydın Arkeoloji Müzesi'nde sergileniyor; bunlar arasında Fırtına Tanrısı Teşup'u betimleyen bronz heykelcik de yer alıyor. Kazılarda 11-13. yüzyıllara ait yeşil ve sarı sırlı Bizans seramikleri, 200'ü aşkın metal obje ve binden fazla cam parçası ele geçti. Buluntular, Anaia'nın Orta Çağ'da Cenevizli ve Venedikli tüccarların da uğradığı hareketli bir liman olduğunu gösteriyor. Kadıkalesi-Anaia, Ağustos 2026'da "Ceneviz Ticaret Yolu'nda Akdeniz'den Karadeniz'e Kale ve Surlu Yerleşimler" başlıklı dosya kapsamında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alındı. Bu gelişme, Kuşadası'nın Güvercinada'dan sonra ikinci önemli miras adayını öne çıkardı.
Nasıl gidilir ve ziyaret ipuçları
Kadıkalesi, Kuşadası-Davutlar yolu üzerindeki Kadıkalesi Mahallesi'nde, kıyıya yakın bir noktadadır. Özel araçla ya da Davutlar yönüne giden dolmuşlarla bölgeye ulaşılabilir. Alan aktif bir kazı sahası olduğu için bazı bölümler ziyarete kapalı olabilir; gezmeden önce güncel ziyaret koşullarını Kuşadası Belediyesi'nden öğrenmeniz, kazı alanına girilmeyen yerlerde işaretlere uymanız önerilir.
Kadıkalesi'ni gezdikten sonra aynı güzergâhta Davutlar yolu üzerindeki Oleatrium Zeytin ve Zeytinyağı Tarihi Müzesi'ne uğrayabilir, daha güneyde Güzelçamlı'daki Panionion kalıntılarıyla antik İyonya rotasını tamamlayabilirsiniz.